Wat artikel 4 wel en niet van je vraagt

Inhoudelijk bijgewerkt op 10 september 2026. Regelgeving verandert. Controleer daarom welke regels en overgangstermijnen voor jouw situatie gelden.

Sinds begin dit jaar krijgt vrijwel elke ondernemer en bestuurder dezelfde boodschap te horen: de AI-verordening komt eraan, er geldt een AI-geletterdheidsplicht, en er staan boetes op tot 15 miljoen euro. Die boodschap is deels waar en deels niet, maar de verschillende verplichtingen en ingangsdata verdienen een nauwkeuriger uitleg.

Wat artikel 4 zegt

Artikel 4 vraagt aanbieders en gebruiksverantwoordelijken maatregelen te nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen. De aanpak houdt rekening met kennis, ervaring, opleiding en de gebruikscontext. Er wordt geen specifiek individueel niveau voorgeschreven.

Dat geldt voor elke organisatie die AI professioneel inzet. Ook als je alleen ChatGPT of Copilot gebruikt. Er is geen ondergrens voor bedrijfsgrootte en geen uitzondering voor eenvoudige toepassingen.

Sinds wanneer

Sinds 2 februari 2025. Dat is de belangrijkste correctie op wat je waarschijnlijk hebt gelezen. De datum van 2 augustus 2026 die overal opduikt als start van de geletterdheidsplicht is niet de datum waarop deze verplichting inging. Die verplichting loopt al ruim anderhalf jaar.

Wat er op 27 juli 2026 is veranderd

Met de inwerkingtreding van Verordening (EU) 2026/1744, in de wandelgangen de Digital Omnibus, is de tekst van artikel 4 aangepast. De verplichting is verschoven van zorgen voor voldoende AI-geletterdheid naar het nemen van maatregelen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen, rekening houdend met kennis, ervaring, opleiding en gebruikscontext.

Van garanderen naar inspannen, dus. Dat is een verzachting en geen aanscherping. In dezelfde wijziging zijn de verplichtingen voor zelfstandige hoog-risicosystemen uit bijlage III doorgeschoven naar 2 december 2027, en die voor AI als veiligheidscomponent van een product naar 2 augustus 2028.

Wat er per 2 augustus 2026 wel geldt

• De transparantieverplichtingen uit artikel 50. Mensen moeten weten wanneer ze met een AI-systeem communiceren, en kunstmatig gegenereerde of gemanipuleerde inhoud moet als zodanig herkenbaar zijn.
• De verboden praktijken uit artikel 5 gelden al sinds 2 februari 2025.
• De verplichtingen voor aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden.
• Voor systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, geldt voor machineleesbare markering van output een uitloop tot 2 december 2026.

En die boetes van 15 miljoen

De boetecategorieën in de verordening zijn echt, maar ze hangen aan andere bepalingen. Aan artikel 4 hangt geen eigen boetecategorie. Wie je een bedrag voorhoudt om je tot een training te bewegen, zou moeten kunnen zeggen aan welk artikel dat bedrag is gekoppeld. Vraag daarnaar.

Dat betekent niet dat artikel 4 vrijblijvend is. Als er iets misgaat met AI in je organisatie, is de vraag wat je eraan hebt gedaan wel degelijk relevant, richting toezichthouders, verzekeraars, opdrachtgevers en in het geval van zorg richting inspectie en zorgverzekeraars. Alleen is de goede reden om het te regelen dat het je organisatie iets oplevert, en niet dat er een boete dreigt.

Wat je concreet zou moeten doen

• Breng in kaart wie in je organisatie AI gebruikt en waarvoor. Vrijwel altijd meer mensen dan je denkt.
• Bepaal per rol wat iemand moet weten en kunnen. Een medewerker die klantteksten schrijft heeft iets anders nodig dan iemand die persoonsgegevens verwerkt.
• Zorg voor scholing die daarbij past en leg vast wie wat heeft gevolgd.
• Maak afspraken over wat er wel en niet in een AI-systeem mag, en zorg dat mensen die afspraken kennen.
• Evalueer periodiek, want zowel de tools als de regels veranderen.

Dat is het. Geen certificering, geen audit, geen extern keurmerk. Wel iets waar je een half jaar later nog naar moet kunnen wijzen.